Państwowy egzamin specjalizacyjny pielęgniarek i położnych

Pielęgniarki i położne mają możliwość uzyskania tytułu specjalisty w wielu dziedzinach medycznych, zdają w tym celu Państwowy Egzamin Specjalizacyjny. Specjalizacje pielęgniarskie pozwalają na pogłębienie wiedzy i umiejętności w wyspecjalizowanej dziedzinie, takiej jak np. anestezjologia i intensywna opieka, onkologia, pediatria czy opieka paliatywna. Po ukończeniu wymaganego szkolenia specjalizacyjnego (trwającego zwykle od 15 do 20 miesięcy zgodnie z przepisami) pielęgniarka lub położna przystępuje do państwowego egzaminu specjalizacyjnego, który jest jednakowy w całym kraju. Egzamin ten to kluczowy etap – pozytywny wynik oznacza uzyskanie upragnionego tytułu specjalisty w danej dziedzinie.

Specjalizacje dla pielęgniarek i położnych – na czym polegają?

Specjalizacja to formalne szkolenie podyplomowe dla osób z tytułem pielęgniarki lub położnej, zakończone egzaminem państwowym. Ministerstwo Zdrowia określa listę dziedzin, w których mogą kształcić się pielęgniarki i położne – jest ich ponad 20, m.in. pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywnej opieki, chirurgiczne, internistyczne, onkologiczne, neonatologiczne, rodzinne, geriatryczne, epidemiologiczne czy ginekologiczno-położnicze. Szkolenie specjalizacyjne obejmuje zajęcia teoretyczne i praktyczne o łącznym wymiarze setek godzin. Przykładowo, program specjalizacji w dziedzinie anestezjologii i intensywnej opieki dla pielęgniarek przewiduje ok. 979 godzin szkolenia (ok. 330 godzin teorii i 649 godzin praktyk) i realizowany jest zwykle w ciągu 1,5 roku. Zgodnie z przepisami czas trwania specjalizacji nie może być krótszy niż 15 miesięcy i dłuższy niż 20 miesięcy, co ma zapewnić odpowiednie przygotowanie praktyczne i merytoryczne.

Szkolenia specjalizacyjne organizowane są przez uprawnione ośrodki szkoleniowe (np. centra kształcenia podyplomowego, uczelnie czy podmioty medyczne). Uczestnictwo w specjalizacji jest odpłatne – koszt kursu specjalizacyjnego zależy od organizatora i dziedziny i wynosi średnio około 2500–3000 zł. Część specjalizacji może być jednak dofinansowana ze środków publicznych jako tzw. dziedziny priorytetowe. Co roku Ministerstwo Zdrowia ogłasza listę specjalizacji uznanych za priorytetowe (deficytowe) i w ramach limitu miejsc finansuje szkolenie uczestników, którzy pomyślnie przejdą postępowanie kwalifikacyjne na taką specjalizację. Przykładowo w 2024 roku dofinansowane były m.in. specjalizacje w dziedzinie pielęgniarstwa anestezjologicznego, chirurgicznego, onkologicznego, opieki paliatywnej czy rodzinnego (zarówno dla pielęgniarek, jak i położnych). Warto też pamiętać, że niektóre okręgowe izby pielęgniarek i położnych oferują swoim członkom własne stypendia lub refundacje kosztów kształcenia specjalizacyjnego (częściowe dofinansowanie, np. do 70% kosztów kursu, zwykle raz na 5 lat).

Aby rozpocząć specjalizację, kandydatka musi spełniać określone kryteria (m.in. staż pracy w zawodzie – zwykle minimum 2 lata). Rekrutacja odbywa się poprzez System Monitorowania Kształcenia (SMK), czyli internetowy portal Ministerstwa Zdrowia, w którym składa się wnioski na specjalizacje oraz później wnioski o dopuszczenie do egzaminu. Po pomyślnym ukończeniu programu specjalizacyjnego (zaliczeniu wszystkich modułów teoretycznych i praktyk) pielęgniarka/położna otrzymuje świadectwo ukończenia specjalizacji i może przystąpić do państwowego egzaminu.

Państwowy egzamin specjalizacyjny – format i wymagania

Państwowy Egzamin Specjalizacyjny pielęgniarek i położnych (często skrótowo nazywany PES) odbywa się dwa razy do roku – w sesji wiosennej (między 1 marca a 31 maja) oraz jesiennej (między 1 września a 30 listopada). Terminy egzaminów dla wszystkich dziedzin specjalizacji ogłaszane są z wyprzedzeniem – obecnie publikowane są przez Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP) do końca grudnia roku poprzedzającego. Egzaminy zazwyczaj przeprowadzane są centralnie w wyznaczonych ośrodkach (dotychczas najczęściej w Warszawie, gdzie zbierają się zdający z całego kraju).

Sam egzamin ma formę testu pisemnego złożonego ze 140 pytań jednokrotnego wyboru (tylko jedna prawidłowa odpowiedź). Na rozwiązanie testu przewidziane jest 140 minut, czyli 1 minuta na jedno pytanie. Pytania egzaminacyjne obejmują cały zakres wiedzy z danej specjalizacji – zarówno zagadnienia specjalistyczne, jak i ogólnozawodowe z zakresu pielęgniarstwa. Aby uzyskać wynik pozytywny, zdający musi odpowiedzieć poprawnie na co najmniej 60% pytań, co przy 140 pytaniach oznacza zdobycie 84 punktów. Próg zdawalności 60% obowiązuje od 2018 roku – wcześniej wynosił 70%, jednak obniżono go ze względu na bardzo niską zdawalność pierwszych egzaminów na starych zasadach. Ustalone 60% gwarantuje, że osoba posiada wystarczające kompetencje, a jednocześnie zwiększa odsetek zdających, którzy osiągają wymaganą liczbę punktów.

Każde pytanie testowe jest punktowane jednakowo (1 punkt za poprawną odpowiedź, 0 punktów za błędną lub brak odpowiedzi). Nie ma punktów ujemnych – ewentualne zdanie lub niezdanie egzaminu zależy wyłącznie od osiągnięcia progu zaliczenia. Po zakończeniu testu komisja egzaminacyjna skanuje karty odpowiedzi i ogłasza wyniki – zazwyczaj tego samego dnia lub następnego, oficjalnie zatwierdzając je uchwałą komisji i publikując listy wyników. Osoby, które zdały, otrzymują następnie dyplom potwierdzający tytuł specjalisty w danej dziedzinie (dyplomy wydaje CMKP). W przypadku niezdania egzaminu można ponownie do niego przystąpić w kolejnej sesji (po ponownym złożeniu wniosku w SMK i uiszczeniu opłaty).

Zmiany w organizacji specjalizacji od 2025 roku

W ostatnim czasie zaszły istotne zmiany w systemie kształcenia podyplomowego pielęgniarek i położnych. Na mocy nowelizacji ustawy z 27 listopada 2024 roku zlikwidowano Centrum Kształcenia Podyplomowego Pielęgniarek i Położnych (CKPPiP) – dotychczasowy urząd odpowiedzialny za organizację specjalizacji i egzaminów. Od 2025 roku jego zadania zostały przejęte przez wspomniane Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP). Oznacza to, że od teraz to CMKP odpowiada za koordynację szkoleń specjalizacyjnych, wyznaczanie terminów egzaminów państwowych oraz publikację informacji dla zdających w Biuletynie Informacji Publicznej i na swojej stronie internetowej. Wnioski o przystąpienie do egzaminu specjalizacyjnego pielęgniarki i położne składają teraz za pośrednictwem CMKP – praktycznie rzecz biorąc nadal przez system SMK, ale obsługiwany już przez CMKP zamiast CKPPiP.

Projekt nowych przepisów wprowadzanych przez Ministerstwo Zdrowia zakłada także zmiany finansowe i organizacyjne. Planowane jest podniesienie opłaty za egzamin państwowy – z dotychczasowych 170 zł do 350 zł. Ministerstwo uzasadnia tę podwyżkę rosnącymi kosztami organizacji egzaminów oraz zwiększającą się liczbą przystępujących osób. Jednocześnie mają wzrosnąć wynagrodzenia członków Państwowej Komisji Egzaminacyjnej, aby odzwierciedlić ich nakład pracy (przewodniczący komisji ma otrzymywać 1000 zł, sekretarz 650 zł, pozostali członkowie po 600 zł za przeprowadzenie egzaminu). Nowe przepisy przewidują także bardziej elastyczne podejście do organizacji egzaminów – dyrektor CMKP będzie mógł powołać do komisji dodatkowe osoby (do 5 członków więcej w razie potrzeby) oraz zorganizować egzamin nawet dla mniejszej grupy niż 20 zdających, o ile minister zdrowia wyrazi na to zgodę. Ma to ułatwić przeprowadzanie egzaminów w rzadszych specjalizacjach, gdzie liczba chętnych bywa niewielka.

Należy podkreślić, że powyższe zmiany wynikające z nowelizacji ustawy i projektu rozporządzenia są w trakcie wdrażania. Na dzień pisania artykułu (lipiec 2025 roku) trwają jeszcze konsultacje publiczne projektu rozporządzenia. Oznacza to, że obowiązująca opłata za egzamin nadal wynosi 170 zł, a nowe stawki (350 zł) i zasady wejdą w życie dopiero po oficjalnym ogłoszeniu i upływie przewidzianego vacatio legis. Jeśli więc ktoś planuje zdawać egzamin specjalizacyjny w najbliższej (jesiennej) sesji 2025 roku, powinien śledzić komunikaty CMKP – możliwe, że nowe regulacje zostaną wprowadzone już w tym terminie lub od kolejnej sesji. Niemniej jednak sama likwidacja CKPPiP i przejęcie jego zadań przez CMKP jest faktem dokonanym, który wpłynął na organizację specjalizacji. Dla zdających w praktyce nie zmienia to zbyt wiele poza innym adresem instytucji – proces składania wniosków i przebieg egzaminu pozostają bardzo podobne.

Przygotowanie do egzaminu – materiały i testy do specjalizacji

Egzamin specjalizacyjny dla pielęgniarek i położnych jest wymagający, obejmuje szeroki zakres materiału i szczegółowych zagadnień. Aby zwiększyć swoje szanse na sukces, uczestniczki specjalizacji rozpoczynają przygotowania z wyprzedzeniem. Podstawą jest oczywiście solidna nauka całego materiału teoretycznego przerobionego w trakcie specjalizacji (wiedza z zajęć oraz obowiązkowej literatury). Wielu zdających podkreśla jednak, że kluczem do dobrego wyniku jest rozwiązywanie jak największej liczby przykładowych testów. Testy do specjalizacji – czyli zestawy pytań egzaminacyjnych z poprzednich lat – stanowią niezwykle cenne źródło wiedzy praktycznej. Pozwalają oswoić się z formą pytań testowych oraz wychwycić najczęściej pojawiające się tematy.

Po każdej sesji egzaminacyjnej oficjalne zadania egzaminacyjne (pytania testowe wraz z prawidłowymi odpowiedziami) są publikowane przez organizatorów egzaminu. Do niedawna udostępniało je CKPPiP, a obecnie zajmuje się tym CMKP – na stronie internetowej CMKP można znaleźć archiwalne pytania z sesji wiosennych i jesiennych z ostatnich lat. Pielęgniarki i położne przygotowujące się do egzaminu często drukują te pytania lub korzystają z nich online, by rozwiązywać kolejne testy w warunkach zbliżonych do prawdziwego egzaminu (np. ustawiając sobie limit 140 minut na 140 pytań).

Warto zaznaczyć, że najpopularniejsze specjalizacje gromadzą też najwięcej materiałów szkoleniowych i testowych. Pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywnej opieki od lat cieszy się ogromnym zainteresowaniem – należy do trzech najczęściej wybieranych specjalizacji pielęgniarek. Osoby przygotowujące się do egzaminu w tej dziedzinie mają do dyspozycji bogaty wybór opracowań oraz testów do specjalizacji anestezjologicznej. Dostępne są zarówno oficjalne pytania egzaminacyjne z poprzednich lat (np. zestawy pytań z sesji wiosennej i jesiennej dla dziedziny anestezjologii i intensywnej opieki), jak i dedykowane kursy online zawierające dziesiątki przykładowych testów z tej dziedziny. Rozwiązując testy do specjalizacji anestezjologicznej, pielęgniarki mogą przećwiczyć zagadnienia takie jak znieczulenia, farmakologia anestetyków, monitorowanie pacjenta w trakcie operacji, intensywna terapia czy postępowanie w stanach nagłych. Dzięki temu zdobywają pewność siebie i utrwalają wiedzę w praktyczny sposób. Oczywiście, podobne zasoby istnieją także dla innych specjalizacji – warto z nich korzystać, gdyż pytania mają często podobny styl, a pewne obszary tematyczne (np. standardy postępowania, procedury, aspekty prawne) lubią powtarzać się na kolejnych egzaminach.

Testy do specjalizacji z poprzednich lat metodą na sukces

Podsumowując, uzyskanie tytułu specjalisty w wybranej dziedzinie pielęgniarstwa lub położnictwa wymaga dużego nakładu pracy i systematycznej nauki. Kluczowe jest zarówno gruntowne opanowanie materiału podczas specjalizacji, jak i odpowiednie przygotowanie do egzaminu państwowego – w czym bardzo pomagają dostępne testy do specjalizacji z poprzednich lat. Wiedza o aktualnych zasadach organizacji egzaminu (np. zmianach w instytucjach nadzorujących czy wysokości opłat) również jest istotna, aby niczym nas on nie zaskoczył. Dzięki właściwemu przygotowaniu i wsparciu (np. dofinansowaniu specjalizacji w dziedzinach priorytetowych) coraz więcej pielęgniarek i położnych pomyślnie zdobywa tytuł specjalisty. Jest to nie tylko zwieńczenie ich wysiłku edukacyjnego, ale także szansa na rozwój kariery zawodowej i podniesienie jakości opieki nad pacjentem.